Waarom niemand durft te zeggen dat ze ChatGPT gebruiken
Snel antwoord:
Onderzoek van Schilke en Reimann toont aan dat mensen die openlijk toegeven dat ze AI gebruiken, minder vertrouwen krijgen dan mensen die er niets over zeggen. Niet omdat ze liegen, maar juist omdat ze eerlijk zijn. Dat zet je aan het denken. Want als transparantie averechts werkt, hoe gaan we dan ooit normaal met AI omgaan?
Iedereen gebruikt het. Even een tekst laten aanscherpen, een idee laten verwoorden, een mail door ChatGPT halen met de vraag: “Maak dit scherper, zonder de menselijke toon kwijt te raken.” Het werkt. Razendsnel. Spot-on.
En toch zijn we er niet open over.
Want wat denken mensen dan van je? Dat je lui bent? Dat je het niet zelf kunt? Dat die briljante presentatie eigenlijk niet van jou is?
Die angst blijkt geen gevoel te zijn. Het is bewezen.
Wat het onderzoek zegt
Oliver Schilke en Martin Reimann onderzochten in 2025 wat er gebeurt als mensen openlijk vertellen dat ze AI hebben gebruikt. Wie eerlijk toegeeft dat AI meeschreef, wordt als minder betrouwbaar gezien. Alsof technologie afdoet aan je vakmanschap. Zelfs als je het eerlijk meldt.
En het wordt nog paradoxaler. De presentatie die je hebt gemaakt met AI, wordt niet meer gezien als het werk van “mens plus machine” maar van “machine plus incompetent mens.” Dat is wat de onderzoekers de “sociale evaluatieboete” noemen.
De ironische conclusie is dat je er slapende honden mee wakker maakt. Het zet aan het denken: als hij hier al AI voor gebruikt, waarvoor dan zoal nog meer?
Kortom: zwijgen loont. Eerlijkheid kost je vertrouwen. Dat is de wereld waar we nu in leven.
Eerlijk? Ik gebruik het dagelijks
Dat onderzoek beschrijft precies wat ik zelf ook zie. En eerlijk? Ik herkende het meteen. Want ik gebruik AI voor van alles. Voor mijn teksten, voor mijn ideeën, als tweede paar ogen, om structuur te vinden als de ideeën over elkaar heen buitelen in mijn hoofd. En ik word er elke dag beter in: niet in AI, maar in weten wat ik ervan wil.
AI vervangt mijn werk niet, het maakt het slimmer. Het maakt mij waardevoller, omdat ik tijd overhoud voor wat er echt toe doet: luisteren, begrijpen en verhalen schrijven die raken.
En daar ben ik eerlijk over. Waarom zou ik dat niet zijn? Maar bovenal blijf ik kritisch op het resultaat en bewust van waar ik het wel en niet voor gebruik.
We doen alsof
We zeggen dat we innovatie belangrijk vinden. Dat we willen experimenteren. Dat technologie ons moet ondersteunen. Maar zodra iemand dat doet en het ook toegeeft, haken we af.
Niet omdat het oneerlijk voelt. Maar omdat we AI-gebruik nog steeds niet helemaal “legitiem” vinden. We vertrouwen liever een tekst met spelfouten dan eentje die net iets te soepel klinkt. Alsof moeite doen een kwaliteitskeurmerk is geworden.
Meer dan de helft van de Nederlandse beroepsbevolking maakt gebruik van AI op de werkvloer, vaak zonder duidelijke richtlijnen. 69% zegt dat hun werkgever geen beleid heeft voor het gebruik van generatieve AI. We gebruiken het massaal, maar praten er niet over. En dat gebrek aan openheid heeft een prijs.
Wat er moet veranderen
Als we willen dat AI op een verantwoorde manier wordt gebruikt, moeten we stoppen met het geheimzinnige gedoe. Dat begint niet bij wetgeving of grote richtlijnen, maar gewoon bij eerlijk zijn over wat je doet.
Binnen onze bedrijven zijn we er eerlijk over. Welke tools gebruiken we, waarvoor en waarom. Niet als disclaimer, maar als onderdeel van hoe we werken. Dat begint klein: gewoon eerlijk zijn in een gesprek met een klant of collega. “Ik heb dit concept uitgewerkt met Claude” of “ChatGPT hielp me de structuur te vinden.”
Bedrijven en organisaties kunnen ervoor kiezen AI-gebruik te normaliseren. Het management spreekt hardop uit wat wel en wat geen acceptabel AI-gebruik is. Zo leidt transparantie over AI-gebruik mogelijk tot minder onderling wantrouwen.
Het is wat mij betreft geen andere stap dan die van de typemachine naar de computer. Je wordt er geen slechtere professional van. Integendeel.
Dus ja: ik gebruik AI
En ik vind dat jij dat ook gewoon kunt doen. Mits verantwoord, mits je weet wat je ervan wil en mits je het resultaat kunt beoordelen. Dat laatste is misschien wel het belangrijkste: als je niet kunt checken of iets klopt, dan weet je ook niet of je het kunt gebruiken.
Ik ben me er ook van bewust dat AI energie kost. Veel energie. Dus ook daar geldt: gebruik het bewust. Niet voor elke kleine vraag die je zelf ook kunt beantwoorden, maar voor de dingen waar het echt iets toevoegt.
Want hoe meer mensen er op die manier mee omgaan, hoe normaler het wordt. En hoe normaler het wordt, hoe minder het kost. In alle opzichten.
Veelgestelde vragen
Zie het zo: als je samenwerkt met een stagiair die een eerste versie schrijft, vertel je dat ook niet bij elk stuk aan je klant. Wat je levert is jouw werk, jouw visie en jouw eindoordeel. Met AI is het niet anders. Zolang jij de regie hebt, het resultaat beoordeelt en er volledig achter staat, is er niets oneerlijks aan. Wil je er toch transparant over zijn? Prima, dat is een persoonlijke keuze. Maar een verplichting is het vooralsnog niet, al verandert dat mogelijk met de EU AI Act die in augustus 2026 volledig van kracht wordt.
Nee, een timmerman die een elektrische zaag gebruikt, is geen valsspeler. Een schrijver die AI gebruikt als sparringpartner ook niet. Wat telt is het eindresultaat en de expertise die je erin stopt. AI kan structuur geven en woorden voorstellen, maar jouw kennis, jouw visie en jouw oordeel zijn niet vervangbaar.
Het verschil zit in wie de regie heeft. AI als hulpmiddel betekent dat jij stuurt, beoordeelt en aanpast. AI alles laten doen betekent dat je de output klakkeloos overneemt zonder er zelf iets aan toe te voegen. Het eerste maakt je beter in je werk. Het tweede ondermijnt je geloofwaardigheid, terecht.
De grootste valkuil is blind vertrouwen. AI kan overtuigend klinken zonder dat het klopt. Ik ken mensen die een AI-output klakkeloos overnemen, het groots presenteren als hun eigen analyse en dan door de mand vallen zodra een expert ernaar kijkt of de context groter wordt. AI heeft geen vakkennis, geen context en geen gezond verstand. Het voorspelt wat waarschijnlijk klopt, niet wat écht klopt. Blijf dus altijd zelf nadenken, controleer feiten en weet waar je het wel en niet voor gebruikt. AI is een hulpmiddel, geen orakel.
